Je zit in een vergadering waarin iedereen al weet wat er gezegd gaat worden. De standpunten zijn bekend. De argumenten ook. Toch blijft het gesprek rond hetzelfde punt draaien. Je voelt dat er iets onder ligt, maar niemand benoemt het.
Je merkt de neiging om in te grijpen. Nog een vraag. Nog een argument. Misschien het gesprek maar afronden en een besluit nemen.
In plaats daarvan vertraag je. Je zegt even niets. Je luistert. Niet alleen naar de woorden, maar ook naar wat er in de ruimte gebeurt. Wie houdt zich in? Waar ontstaat spanning? Wat wordt niet gezegd?
Dan spreekt iemand zich uit. Een ander haakt aan. Wat eerst een discussie leek, blijkt ergens anders over te gaan. Het gesprek krijgt beweging en ineens wordt zichtbaar waar het werkelijk om draait.
Er is niets aan de feiten veranderd. Wel aan wat er zichtbaar kon worden. Daar begint voor mij de kwantumlaag van leiderschap.
Niet bij wat je doet, maar bij van waaruit je waarneemt.
Je waarneming bepaalt welke mogelijkheden zichtbaar worden
In de kwantumfysica laat het dubbelspleetexperiment iets fascinerends zien. Elektronen gedragen zich als golven van mogelijkheid zolang ze niet worden waargenomen. Wanneer ze worden waargenomen, verschijnt één van die mogelijkheden als deeltje.
Dit laat een interessante relatie zien tussen bewustzijn en werkelijkheid: wat we waarnemen, waar we onze aandacht op richten en vanuit welk perspectief we kijken, staat niet los van wat zich om ons heen ontvouwt. Je ontmoet de werkelijkheid via de manier waarop je kijkt, betekenis geeft en aanwezig bent.
En daar wordt het interessant voor leiderschap.
Want vóórdat we een besluit nemen, hebben we al waargenomen.
Vóórdat we handelen, hebben we al betekenis gegeven.
En vóórdat iets vorm krijgt, zijn er vaak meerdere mogelijkheden zichtbaar.
Hoe je kijkt, bepaalt wat zichtbaar wordt
Een project loopt vertraging op. We kunnen meteen denken dat er iets misgaat en de druk opvoeren. Misschien gaat iedereen zich vervolgens meer indekken en wordt het lastiger om werkelijk te zien wat er nodig is.
Wanneer we vertragen en kijken naar wat er werkelijk gebeurt, kan er iets anders zichtbaar worden. Niet omdat de feiten veranderen, maar omdat onze waarneming ruimte kan geven aan wat eerder buiten beeld bleef.
Dat kan een ander gesprek openen. Een ander inzicht. Een andere keuze. Dezelfde situatie kan daarmee een ander vertrekpunt krijgen.
Onze staat van bewustzijn komt mee de ruimte in
Dat gaat verder dan wat we zeggen. We kunnen zeggen dat er ruimte is voor een open gesprek, terwijl de agenda al vol staat en het besluit eigenlijk vastligt.
We kunnen zeggen dat mensen verantwoordelijkheid mogen nemen en ondertussen steeds ingrijpen wanneer iemand een andere keuze maakt dan we zelf zouden maken. We kunnen zeggen dat we vertrouwen hebben, terwijl ons lichaam al laat zien dat we de uitkomst proberen vast te houden. Mensen voelen dat. Vaak zonder precies te kunnen aanwijzen wat ze voelen.
Onze staat van bewustzijn komt mee de ruimte in.
Dat is voor mij een belangrijk verschil tussen gedrag en belichaming. Gedrag is zichtbaar en veranderbaar. Tegelijkertijd werkt wat werkelijk in ons aanwezig is op een andere laag door. Daarom begint verandering voor mij niet alleen bij wat we doen. Ook bij de plek van waaruit we kijken.
Wat er onder druk gebeurt
Onder druk vallen we gemakkelijk terug op wat vertrouwd is. Meer controleren. Harder werken. Onze positie bewaken. Zeker willen weten dat het goed komt. Ook leiders die veel ruimte kunnen geven, kunnen daar terechtkomen.
Een besluit duurt langer en we nemen het over. Iemand pakt iets niet op en we springen bij. We willen beweging en gaan harder duwen. Soms merken we pas achteraf hoeveel we zelf zijn gaan dragen.
Daaronder kan iets zitten wat heel menselijk is: de behoefte aan zekerheid. Wanneer we de neiging krijgen om steeds meer te gaan controleren, kan de ruimte voor anderen om zelf te bewegen kleiner worden.
Daarom vind ik een andere vraag interessanter dan hoe krijg ik mijn team mee?
Wat gebeurt er in mij? Wat neem ik waar? En wat breng ik zelf mee in de ontmoeting?
Daar kan iets verschuiven.
De ontmoeting verandert mee
Wanneer we werkelijk aanwezig zijn, kan ook de ontmoeting veranderen. We luisteren. We horen misschien iets wat eerder niet werd gehoord. Er ontstaat ruimte voor een stilte, voor een vraag die nog niet eerder werd gesteld of voor iets wat al langer onder de oppervlakte aanwezig was.
En soms wordt dan uitgesproken wat al een tijd bleef liggen. Dat kan een gesprek een andere beweging geven.
Dat vind ik een van de interessantste aspecten van leiderschap. Soms ontstaat er juist meer wanneer niet alles direct wordt ingevuld. Richting kan zichtbaar worden in de ruimte die ontstaat.
Kracht en macht
Ook hier raakt de kwantumlaag aan macht. Invloed kan worden gebruikt om te sturen, controle te houden of de uitkomst naar onze hand te zetten.
Wanneer je kracht niet alleen wordt ingezet vanuit eigenbelang, maar ook gericht is op wat er tussen mensen en voor het geheel nodig is, krijgt macht een andere kwaliteit.
Onze eigen positie innemen en tegelijk werkelijk beschikbaar blijven voor wat de ander ziet, weet en brengt. Dat vraagt niet om minder kracht.
Macht-mét betekent voor mij dat je je kracht volledig inneemt en tegelijk ruimte laat voor de kracht en autonomie van de ander. Dan hoeft kracht niet vastgehouden te worden. Ze kan doorwerken in de ontmoeting, in besluiten en in wat mensen samen kunnen creëren.
Wanneer we iets loslaten
Soms laten we iets los en geven we de ander ruimte om het zelf te dragen. We weten niet van tevoren wat daaruit ontstaat. Misschien pakt de ander de verantwoordelijkheid. Misschien ontstaat er iets nieuws waar we zelf niet aan hadden gedacht.
En soms gebeurt er iets anders. Zonder dat we het direct doorhebben, gaan we steeds meer dragen. We springen bij, vangen op, nemen over. Ineens ligt er weer meer bij ons dan bij de ander. Dan wordt opnieuw zichtbaar wat er gebeurt.
Wat is van mij, wat is van de ander? En wat vraagt dit nu van mij?
Misschien vraagt het om iets uit te spreken wat eerder is ingehouden. Om een grens te trekken, duidelijk te maken wat nodig is of te benoemen waar we naartoe willen. Voor mij zit daar iets wezenlijks in.
Loslaten is niet hetzelfde als wegkijken. Vertrouwen betekent niet dat je jezelf verlaat.
Wanneer richting zich aandient
Er zijn momenten waarop we voelen dat er iets moet gebeuren, terwijl nog niet duidelijk is wat de volgende stap is. Dan ligt het voor de hand om verder te denken, nog een analyse te maken, een gesprek te voeren of alvast een plan te maken.
En soms ontstaat er juist iets wanneer we daar niet meteen naartoe gaan. Wanneer we aanwezig blijven bij wat zich aandient en kijken naar wat er werkelijk speelt. Dan kan iets zichtbaar worden wat eerder nog niet kon worden gezien. De richting hoeft dan niet van buitenaf te komen. De richting kan van binnenuit duidelijk worden.
Richting ontstaat vóór het besluit.
Voor mij raakt dat aan potentie. Niet alles wat mogelijk is, heeft al een vorm. Soms is er eerst een weten, een verlangen, een beeld of een beweging die nog geen woorden heeft. Iets wat zich aandient voordat we precies weten waar het naartoe gaat. Daar begint creatie.
Creëren betekent dan niet alleen een idee bedenken en uitvoeren. Het betekent ook kunnen waarnemen wat zich wil ontvouwen en daar bewust richting aan geven.
Van potentie naar manifestatie
De zichtbare wereld is niet altijd het hele verhaal. Onder wat zichtbaar is, kunnen mogelijkheden aanwezig zijn die nog geen vorm hebben gekregen. Verbanden die nog niet zichtbaar zijn. Een richting die zich nog aan het ontvouwen is.
Dat is voor mij de waarde van de kwantumlaag. Wanneer onze waarneming verruimt, kunnen andere mogelijkheden zichtbaar worden. Wat eerst buiten beeld bleef, kan een richting krijgen.
Van potentie naar manifestatie.
Dat raakt ook aan de manier waarop ik naar leiderschap kijk. Wat vanbinnen integreert, werkt door in hoe we spreken, kiezen, handelen en samenwerken. Het verandert wat we wel en niet meer dragen, hoe we een ontmoeting aangaan en wat er tussen mensen mogelijk wordt.
Wat er beschikbaar komt
Wanneer niet alles vooraf wordt ingevuld, kan er iets ontstaan wat vooraf niet te bedenken was. Een inzicht dat niemand aan tafel had bedacht. Een verbinding tussen twee onderwerpen die eerst los van elkaar leken te staan. Een besluit dat ineens veel eenvoudiger wordt.
Dat is voor mij collectieve intelligentie. Niet omdat er ergens een abstract veld is waar we toegang toe krijgen, maar omdat er meer beschikbaar komt wanneer mensen werkelijk aanwezig zijn bij wat er gebeurt.
Soms ontstaat er ruimte wanneer niet meteen duidelijk hoeft te zijn wat het antwoord is. Van daaruit kan iets ontstaan wat zich niet vooraf liet bedenken.
Het ripple effect
Wat er in ons verandert, blijft niet alleen bij ons. Een leider die minder vanuit controle werkt, kan iets anders oproepen bij anderen. Een leider die werkelijk luistert, maakt ruimte voor andere stemmen. Een leider die verantwoordelijkheid neemt voor het eigen aandeel, kan het voor anderen gemakkelijker maken om dat ook te doen.
Zo werkt het door in de ontmoeting, in het team, in de organisatie en verder. Dat is voor mij het ripple effect.
Mijn reflectie
Wat mij hierin blijft fascineren, is hoe weinig er soms nodig is om iets te laten verschuiven. Een leider die stopt met duwen. Een stilte die niet meteen wordt opgevuld. Een vraag die werkelijk wordt gesteld. Een lichaam dat ontspant. Een waarheid die eindelijk wordt uitgesproken.
En dan verandert de ruimte. Het gesprek krijgt een andere beweging. Er wordt uitgesproken wat eerder bleef liggen. Mensen nemen hun plek in. Er ontstaat ruimte voor iets wat er eerder niet kon zijn.
Misschien is dat wel wat deze laag mij steeds opnieuw laat zien:
wat zichtbaar is, is niet altijd het enige wat mogelijk is.